پڕۆسهی نەهێشتنی نەخوێندەواری لە عێراق له نێوان ساڵانی (١٩٦٨-١٩٨١) سلێمانی به نمونە
لێکۆڵینەوەیەکی مێژویی – شیکارییە
##semicolon##
https://doi.org/10.14500/kujhss.v9n2y2026.pp305-321##semicolon##
نههێشتنی نەخوێندەواری##common.commaListSeparator## نهزانین##common.commaListSeparator## ڕۆڵی مهڵبهندهكان##common.commaListSeparator## پەروەردەی سلێمانی##common.commaListSeparator## ههڵوێستی كاربهدهستانپوختە
ئامانجی ئەم توێژینەوەیە زانینی پڕۆسەی نەهێشتنی نەخوێندەواری لە عێراق له نێوان ساڵانی (١٩٦٨-١٩٨١) سلێمانی به نمونە) کە تا چهند دهسهڵاتدارانی عێراق گرنگییان به پڕۆسهی خوێندن و هۆشیاركردنهوهی كۆمهڵگه داوه، ههروهها ئهو گۆڕانكاری و پێشهاته سیاسییانهی لهم وڵاته ڕویانداوه كاریگهرییان لهسهر ئهم پرسه ههبوه یاخود نا؟ لهم چوارچێوهیهدا شاری سلێمانی و دهوروبهری وهك نمونهیهكی گرنگی كارا وهرگیراوه. وهك دیاره لە ناوهڕاستی سەدەی بیستهمدا، ڕێژەی نەخوێندەواری لە نێو تاكەكانی كۆمهڵگهی عێراقیدا به گوێرهی داتاكان، بۆ ڕەگەزی مێ لە ئاستێكی مەترسیداردا بو، ڕێژهكه بهم شێوهیه بوه له لیواكان ٩٠% و لە گوندنشینهكانیش ٩٩% بوه، بهڵام ئهوهی جێگهی دڵخۆشی بو، لە دوای شۆڕشی ١٤ی تەمموزی ساڵی ١٩٥٨، دەیان مەڵبەندی نەهێشتنی نەخوێندەواری له ناوچهكانی عێراق كرایهوه، به تایبهتی دوای دەرچونی یاسای ژمارە ١٥٣ی ساڵی ١٩٧١ی دەستەی باڵای نەهێشتنی نەخوێندەواری بە سەرۆكایهتیی وەزیری پەروەردە، بنكەی لە شاری بەغدا كردهوه، پاشان یاسای ژمارە ٩٢ی ساڵی ١٩٧٨ دهرچو، لە پێناو نەهێشتنی نەخوێندەواری و خوێندنی بەزۆر بۆ ئەو هاووڵاتیانەی تەمەنیان لە نێوان (١٥-٤٥) ساڵیدایە. سهرهڕای ئهوهش بودجەیەكی تەواو بۆ پێداویستیی مەڵبەندەكان و كردنەوەی قوتابخانە میللییهكان دابینكراوه. له ڕاستیدا ئامانجی سەرەکیی ئەم توێژینەوەیە، تێڕوانینێکی گشتییه لهسهر پڕۆسهی نهخوێندهواری له شهستهكانی سهدهی ڕابردو، پاشان ڕۆڵی مهڵبهندهكانی شاری سلێمانی و دهوروبهری نیشاندراوه، كهچهند گرنگیان بهو پڕۆسەیە داوه و ههوڵیانداوه تاكهكانی كۆمهڵگهی كوردی، له ههردو ڕهگهزی نێر و مێ، ئاستی هۆشیارییان بهرز بكهنهوه و كۆمهڵگایهكی ڕۆشنبیر دروست بكهن. ههروهها لهم توێژینهوهیه پشت به میتۆدی مێژویی و شیكاری بهستراوه لە ڕێگای تێڕامان و وردبونەوە لە بەڵگەنامە و سەرچاوە مێژویییەکان. پاشان گهیشتن به ئامانجی هۆكاری سەرهەڵدانی نههێشتنی نەخوێندەواری و چۆنیەتیی خۆئامادەكردن بۆ ئەو پرسە.
##plugins.generic.usageStats.downloads##
سەرچاوەکان
شریف، عەبدولستار تاهیر (١٩٧٩). لێكۆڵینەوە لە بابەت قەلاچۆكردنی نەخوێندەواری تەوزیمی، ب، س،چ، لە بڵاوكراوەكانی شۆڕش.
صدیق، سنور سەباح (٢٠٢٢). خوێندنی فەرمی لە شاری هەولێر١٩٥٨-١٩٨٠، توێژینەوەیەكی مێژویی بهڵگهنامهییه، چاپخانهی التفسیر،ههولێر.
عبدلله، دانا راغب (٢٠٢٤). پڕۆسەی نەهێشتنی نەخوێندەواری( محوالامیة) لە عێراق ١٩٦٨-١٩٧٩، زانكۆی سلێمانی، كۆلیجی پهروهردهی بنهرهتی.
مستەفا، سۆزان كەریم (٢٠٠٧). بەعسیزم وكورد، توێژینەوەیەكی مێژوویی سیاسی یە، ١٩٤٧-١٩٧٥،بڵاوكراوەكانی مەكتەبی بیروهۆشیاری(ی.ن.ك)، چاپی یەكەم، سلێمانی.
عبدالصمد: موسی پێشكەوتی پەروەردەوفێركردن لە ناوچەی ئۆتۆنۆمی لە ساڵانی ١٩٧٤- ١٩٨٠، پەروەردەوزانست : ژمارە ١٣، ١٩٧٧.
كوكل: كمال. دەربارەی خەباتی نیشتیمانی نەهێشتنی نەخوێندەواری لە پارێزگای سلیمانی، ئۆتۆنۆمی،ژمارە ٤، ساڵی سێیەم،١٩٧٨.
بەیان: ژمارە ٥٠، ١٩٧٨وهزارهتی راگهیاندنی بهغدا.
پەروەردەوزانست: محی الدین صابر،ژمارە١٦، ١٩٧٩.
پەروەردەو زانست :ژمارە ٣، ١٩٧١.
حكومی زاتی: ژمارە٤، ساڵی سێیەم،١٩٧٨
دواڕۆژ:ژمارە ٢،بەغداد، تشرینی یەكەمی ١٩٧٩.
ڕۆژی كوردستان: ژمارە ٥٣ ،بەغداد.، ١٩٧٩.
ڕۆژی كوردستان:٥٨،ئازاری ١٩٧٣.
ڕۆشنبیری نوێ: ژمارە ٧٣، ئاداری ١٩٧٣.
ڕۆشنبیری نوێ: ژمارە٦٧،نیسان- مایس ١٩٧٨.
ئۆتۆنۆمی: ژمارە ، ١، ساڵی چوارەم ١٩٧٩.
هاوكاری: ژمارە ٤١، ١٧/١٠/١٩٧٠.
هاوكاری: ژمارە٤٤، ١٧/١١/١٩٧٠.
هاوكاری:ژمارە ٤٥٠، ٢٧/١١/١٩٧٨.
هاوكاری: ژمارە ٣٨٥، ١٤/٩/١٩٧٧
هاوكاری: ژمارە٤٤٠، ١١/٩/١٩٧٨.
هاوكاری: ژمارە ٣٠٤، ١٣/٢/١٩٧٦.
هاوكاری: ژمارە ٤٢٨، ٢٩/٥/١٩٧٩.
هاوكاری: ژمارە ٢٩٣، ٢١-٢٨/١١/١٩٧٥.
هاوكاری: ژمارە ٢٨٤، ١٢-١٩/٩/١٩٧٥.
هاوكاری: ژمارە ٢٨٧، ٣/١٠/١٩٧٥.
هاوكاری: ژمارە ٢٧٦، ١٨-٢٥/٧/١٩٧٥.
هاوكاری:ژمارە٢٩٠، ٧/١٠/١٩٧٥.
هاوكاری: ژمارە ٢٦٣، ١٨/٤/١٩٧٥
هاوكاری: ژمارە ٢٠٩، ١٥/٣/١٩٧٣.
هاوكاری: ژمارە ١٩٧، ١٤/١٢/١٩٧٣
هاوكاری: ژمارە ٢٥٠، ١٧/١/١٩٧٥.
هاوكاری :ژمارە ٢٧٠، ١٩٧٥.
هاوكاری: ژمارە ٢٥٨، ١٤/٣/١٩٧٥
هاوكاری: ژمارە ٤٤٨، ٦/١١/١٩٧٨.
هاوكاری: ژمارە ١٦٣، ٢٠/٤/١٩٧٣.
هاوكاری: ژمارە٥١١، ٤/٢/١٩٨٠.
هاوكاری: ژمارە٥٣٢، ٣٠/٦/١٩٨٠
هاوكاری: ژمارە ٧٦٦، ١٩٨٤
هاوكاری: ژمارە٤٣٤، ٢٤/٧/١٩٧٨.
هاوكاری: ژمارە،٣٣٨/ ١٣/١٠/١٩٧٦.
هاوكاری: ژمارە ٤٣١، ٣/٧/١٩٧٨.
هاوكاری:ژمارە ٤٤١، ١٨/٩/١٩٧٨.
هاوكاری: ژمارە٤٣٩، ٢٨/٨/١٩٧٨
هاوكاری: ژمارە٤٩٢، ١٧/٩/١٩٧٩
هاوكاری: ژمارە٤٣٦، ١٩٧٨.
هاوكاری: ژمارە٤٤٦، ٢٣/١٠/١٩٧٨.
هاوكاری: ژمارە٤٥٣، ١٨/١٢/١٩٧٨
هاوكاری: ژمارە ٤٤١، ١٨/٩/١٩٧٨
هاوكاری: ژمارە ٥٠٣، ١٠/١٢/١٩٧٩.
هاوكاری: ژمارە ٤٧٦، ٢٨/8/١٩٧٩
هاوكاری: ژمارە ٤٩٢، ١٧/٩/١٩٧٩
هاوكاری: ژمارە٥٣٩، ٢٥/٨/١٩٨٠
هاوكاری: ژمارە ٥٠٩، ٢١/١/١٩٨٠
هاوكاری: ژمارە ٤٩٥، ٨/١٠/١٩٧٩
هاوكاری:ژماره ٦٠٤، ١٧/٩/١٩٨١.
.(https://www.awene.com/detail?article=108977)
بابان، جمال (١٩٩٨). أعلام الكرد،ج2، دار ئاراس للطباعه والنشر، اربیل.
الجابری، شیرن رجیم كریم (٢٠١٣). متی عقراوی ودورەو الفكری والتربوی فی العراق ١٩٠١-١٩٨٢،بغداد.
الجمهوریة العراقیة- قضاء مركز السلیمانیة المجلس المحلیة لمحو الأمیة الالزامیة، العدد١٦٠، ٢٨/٨/١٩٨٠.
الجمهوریة العراقیة- قضاء مركز السلیمانیة: المجلس الاعلی للحملة الوطنیة الشاملة لمحوالامیة الالزامی، مدیریة محو الامیة الالزامی فی محافضة السلیمانیة، العدد١٦٥٣، ٢٤/٤/١٩٨٢.
الجمهوریة العراقیة محافضة السلیمانیة المجلس المحلی لمحو الامیة مكتب السكرتاریة ، ٢٢/٧/١٩٧٨
الجمهوریة العراقیة وزارة التخطیط دائرة الاحساء الإجتماعی: التعلیم الابتدائی والثانوي في العراق للعام دراسي ١٩٧٥-١٩٧٦.
الجمهوریة العراقیة وزارة التربیة: انجازات وزارة التربیة فی العام السادس لثورة ١٧تموز ١٩٦٨.
الجمهوریة العراقیة، مدیریة محو الامیة الالزامی السلیمانیة الاشراف وامتابعة،د.ت.
الجمهوریه العراقیه قضاء مركز السلیمانیة: المجلس المحلیة لمحوالامیة الالزامیة، الاشراف والمتا بعة لعدد٦٨ ٣١/١٢/١٩٧٩.
السعیدی، محمد، نائل و محمود عبدالمنعم جاسم (١٩٧٨). مشكلة الامیة والتنمیة والثقافة العامة فی صفوف محو الامیڤە،الطبعة الاولی،مطبعة النجف
سیرة الحملة الوطنیة الشاملة لمحو الامیة الالزامی محافضة السلیمانیة، مشاكیل العامة علی طریق سیرة الحملة الوطنیة.د.ت.
عقراوی : متی . ١٩٣٨، مشروع التعلیم الاجباری فی العراق،طبعة الاولی، مطبعة الجزیرة، بغداد،.
المجلس الاعلی للحملهة الوطنیة الشاملة لمحو اڵامیة الالزامیة، قضاء مركز السلیمانیة ، العدد ١/١٢٠٦، ٨/٤/١٩٨١
الهلالی، عبدالرزاق (٢٠٠٠). تاریخ التعلیم فی العراق فی عهد الانتداب البریطانی ١٩٢١-١٩٣٢، طبعة الاول، بغداد.
ابراهیم: یوسف حنا.د.ن، صعوبات الدارسین والمعلمین والمشریفین فی مشروع محوالامیة الالزامی فی قضاء الحمدانیة، المعلم الجدید، المجلد ٤٠،جزء الثانی.
الثقافة الجدیدة:عدد٤٣،كانون الاول ١٩٧٢.
حمدون، غانم (١٩٧٢). مقارنة فی التعلیم بین اوزبكستان والعراق، الثقافة الجدیدة،عدد٤٣،كانون الاول.
دراسات الاجیال: العدد٤،السنة الحامسة، كانون الاول ١٩٨٤.
الراوی، مسارع (١٩٧٨). التنمیة محوالامیة، المعلم الجدید،عدد ٤٠،تشرین ثانی .
الشبیلی، ابراهیم مهدی.د.ت. بناء مناهج متطورة لمحوالامیة:: الدمعلم الجدید ، عدد خاص، تصدرها وزارة التربیة.
شمس كوردستان: عدد٥١ ایلول ١٩٧٨.
صالح، ساهرة عبدالودود (١٩٨٢). مشكلات انجاز الاساس فی بعض مراكز محوالامیة فی البصرة، كلیة التربیة جامعة البصرة، عدد،٤،
محمد، نصیر خیراللە (٢٠١٤). تطور التعلیم فی العراق ١٩٥٨-١٩٦٨، رسالة منشورة فی مجلة ابحاث كلیة التربیة الاساسیة المجلد ١٢، العدد ٢.
المعلم الجدید: د.ن، عددخاص عن محوالامیة بغداد.
المعلم الجدید، المجلد ٣٨،جزء الاول، حوزیران ١٩٧٦.
الوقائع العراقیة: العدد ٢٣٢٠، ١٧/٢/١٩٧٤.
الوقائع العراقیة: العدد ٢٢١٩، ١٢/٢/ ١٩٧٣.
الجمهوریة العراقیة وزارة التربیة مدیریة المناهج والوسائل والتقویم:د.ت. نماذج اختبارات مرحلة التكمیل، ط١،مطبعة جمیل-بغداد.
مدیرية التربية والتعلیم الذاتية الاحتفال بذكري يوم محوالامية العالمي العدد: ١٨٤٣٨ ، في٣١/٨/١٩٦٩.
Abdulsamad, Z. T. (2025) “The Relationship Between the Sheikh Bizeni Tribe and the Residents of Koya City and its Surroundings (1900-1905): A Historical-Documentary Study ”, KOYA UNIVERSITY JOURNAL OF HUMANITIES AND SOCIAL SCIENCES, 8(1), pp. 167–177. DOI: https://doi.org/10.14500/kujhss.v8n1y2025.pp167-177
##submission.downloads##
بڵاو کرایەوە
چۆنییەتی بەکارهێنانی سەرچاوە
ژمارە
بەش
##submission.license##
##submission.copyrightStatement##
##submission.license.cc.by-nc-nd4.footer##
