بەکارهێنانی توندوتیژی دژی منداڵان وەک شێوازێکی پەروەردەکردن لە ڕوانگەی دایک و باوکەوە

توێژینەوەی مەیدانی لە نێوان نمونەیەک لە دایک و باوکان لە هەولێر

توێژەران

  • نەزیرە ئیبراهیم عەبدی بەشی کۆمەڵناسی، کۆلێژی ئاداب، زانکۆی سەلاحەدین، هەرێمی کوردستان، عێراق

##semicolon##

https://doi.org/10.14500/kujhss.v9n2y2026.pp479-495

##semicolon##

توندوتیژیی پەروەردەیی##common.commaListSeparator## شێوازەکانی پەروەردەکردنی منداڵ##common.commaListSeparator## توندوتیژیی دەروونی##common.commaListSeparator## ئاستی خوێندەواریی دایک و باوک##common.commaListSeparator## شاری هەولێر

پوختە

ئامانجی لێکۆڵینەوەکە دەستنیشانکردنی ئەو جۆرە توندوتیژیانەیە کە دژ بە منداڵان وەک میتۆدێکی پەروەردەکردنی منداڵ لەلایەن دایک و باوکەوە بەکاردەهێنرێت، بۆ دیاریکردنی هۆکاری بەکارهێنانی ئەو شێوازانە، هەروەها پەیوەندیی ئەمەش بە هەندێک گۆڕاوە تاکەکەسییەکانی وەک ئاستی خوێندن، ئاستی ئابووری، ڕەگەز، تەمەن، پیشە، و ژمارەی منداڵان، هەروەها دەستنیشانکردنی هەڵوێستی دایک و باوکان بەرامبەر بە بەکارهێنانی توندوتیژی دژی منداڵان وەک شێوازێکی پەروەردەکردنی منداڵ. بۆ گەیشتن بەم ئامانجانە، ڕێبازی وەسفکەر بەکارهێنرا - شێوازی ڕووپێوی کۆمەڵایەتی بە نمونەگرتن - بە دیزاینکردنی پێوەرێک بۆ کۆکردنەوەی زانیاری. نمونەی توێژینەوەکە لە نێوان باوک و دایکان بە بەکارهێنانی شێوازی نمونەی ڕووبار (گوگڵ فۆڕم)، واتە لە ڕێگەی ئینتەرنێتەوە دیاریکرا. پێکهاتبوو لە (370) دایک و باوکی دانیشتووی شاری هەولێر. توێژینەوەکە دەرکەوتووە کە جۆرەکانی توندوتیژی دەروونی - بێبەشکردن، هەڕەشەی سزادان و شەڕکردن - زیاتر لە جۆرەکانی تری توندوتیژی دەروونی و زیاتر لە توندوتیژی جەستەیی بەکارهێنراون. سەر لێدان و قژ ڕاکێشان لە باوترین جۆرەکانی توندوتیژی جەستەیی بوون کە لەلایەن نمونەی توێژینەوەکەدا بەکارهێنراون. سەبارەت بە دیدگای دایک و باوک، دەرکەوت کە ئەوان مەیلیان بەرەو بێهودەیی بەکارهێنانی توندوتیژی وەک شێوازێکی پەروەردەکردن هەبووە و باوترین هۆکاری بەکارهێنانی توندوتیژی و لە پلەی یەکەمدا، نەزانینی شێواز و ڕێبازە بەدیلەکان بووە بۆ توندوتیژی. هەروەها دەرکەوت کە پەیوەندییەکی بەرچاو لە نێوان ئاستی خوێندنی باوک و دایک و بەکارهێنانی توندوتیژی وەک شێوازێکی پەروەردەکردن هەیە، لە بەرژەوەندی ئەوانەی ئاستی خوێندنیان نزمە. هەروەها دەرکەوت کە پەیوەندییەکی ئاماری بەرچاو لە نێوان جۆری پیشەی باوک و دایک و بەکارهێنانی توندوتیژییان هەیە، لە بەرژەوەندی ژنانی ماڵەوە. هەروەها دەرکەوت کە پەیوەندییەکی ئاماری بەرچاو لە نێوان ژمارەی منداڵان و بەکارهێنانی توندوتیژیدا هەیە، لە بەرژەوەندی ئەو دایک و باوکانەی کە چوار منداڵ یان زیاتریان هەبووە.

##plugins.generic.usageStats.downloads##

##plugins.generic.usageStats.noStats##

ژیاننامەی توێژەر

نەزیرە ئیبراهیم عەبدی, بەشی کۆمەڵناسی، کۆلێژی ئاداب، زانکۆی سەلاحەدین، هەرێمی کوردستان، عێراق

Natheerah Ibrahim Abdi holds a Bachelor's and Master's degree in Sociology from the College of Arts, University of Salahaddin, and a PhD in Social Psychology. She is a member of the Social Counseling Board at the Psychological and Social Counseling Center at the Presidency of the University of Salahaddin.

سەرچاوەکان

أسماعيل، توفيق( 2000) دراسة لبعض المتغيرات النفسية المرتبطة بإساءة معاملة الطفل لدى بعض الأسر المصرية، مجلة البحث في التربية وعلم النفس، المجلد13، كلية التربية، جامعة طنطا.

السمري، عدلي( 1994) السلوك الإجرامي: النظريات، الأسكندرية، دار المعرفة الجديدة، مصر.

الصويغ، سهام عبدالرحمن(1999) إدراك الأبناء في مرحلة الطفولة المتأخرة لأساليب العقاب الضابطة المتبعة من قبل أمهاتهم، دراسة مسحية في ضوء بعض المتغيرات في مدينة الرياض، رسالة ماجستير مقدمة الى قسم علم النفس، جامعة الملك سعود، الرياض.

العشا، غالية( 2010) درجة شيوع العنف الوالدي من وجهة نظر الأمهات والأطفال ودور بعض المتغيرات الأسرية في ذلك- دراسة ميدانية على عينة من أطفال المرحلة الأولى من التعليم الأساسي في محافظة دمشق، مجلة جامعة دمشق، المجلد26- العدد12+، 2010.

بركات، مطاوع، عز إيمان( 2003) العنف ضد الطفل، دراسة مسحية في مرحلة التعليم الأساسي في سورية، دمشق.

بلبالي فاطمة وعثماني كريمة( 2022)اساليب التربية في الأسرة وأثرها على سلوك الأبناء داخل المدرسة الابتدائية، دراسة ميدانية بمدرسة عبدالحميد بن باديس بأدرار، كلية العوم الانسانية والاجتماعية والعلوم الاسلامية/ قسم العلوم الاجتماعية، الجزائر.

بن زيان، مليكة(2020) العنف والمقاربات النظرية المفسرة له، مجلة الخلدونية، 12(2)، ص65-80، الجزائر.

خالد فهمي (2012)، النظام القانوني لحماية الطفل ومسؤوليته الجنائية والمدنية، الإسكندرية: دار الفكر الجامعي، صفحة 18-20.

سلام، محمد( 2012) ثقافة العنف لدى طلبة المدارس الثانوية: الأزمة والمواجهة، القاهرة، المركز القومي للبحوث التربوية والتنمية، دار الكتب المصرية، مصر.

عدس، محمد عبدالرحيم(1995) الآباء وتربية الأبناء، همان، دار الفكر.

عثمان، أكرم مصباح(2001) 25 طريقة لتصنع من ابنك رجلاً فذاً، دار ابن حزم، الطبعة الأولى.

فهمي ، محمد( 2012) العنف الأسري ، المكتب الجامعي الحديث،دار الكتب الوثائقية، مصر.

Anda, R.F., Butchart, A., Felitti, V.J. and Brown, D.W., 2010. Building a framework for global surveillance of the public health implications of adverse childhood experiences. American journal of preventive medicine, 39(1), pp.93-98.

Ammer, C.P., 1997. The American heritage dictionary of idioms. Houghton Mifflin.

Bandura, Albert, and Richard H. Walters. Social learning theory. Vol. 1. Prentice Hall: Englewood cliffs, 1977.

Baumrind, D., 1967. Child care practices anteceding three patterns of preschool behavior. Genetic psychology monographs.

Baumrind, D., 1991. Parenting styles and adolescent development. The encyclopedia of adolescence.

Bieber,S.L.&Nicholas,K.B.(1997):Assessment of perceived parenting Behavior:The Exposure to Abusive and Supportive Environments Parenting Inventory,Journal of Family Violence ,Vol.12,No.3

Candelanza, A.L., Buot, E.Q.C. and Merin, J.A., 2021. Diana Baumrind’s parenting style and child’s academic performance: A Tie-in. Psychol. Educ. J, 58, pp.1553-6939.

Danese, A. and McEwen, B.S., 2012. Adverse childhood experiences, allostasis, allostatic load, and age-related disease. Physiology & behavior, 106(1), pp.29-39.

Dodge ,K.A.(1990):Mechanisms in the Cycele of Violence,Science,Vol.250. - Hoffman,M.N.et al (1993):Gender differences in the Relation between streesful life events and adjustment among school-aged children ,http://www Findarticles.com/p/articles/mi_m2294

Dodge, K.A., Pettit, G.S. and Bates, J.E., 1994. Effects of physical maltreatment on the development of peer relations. Development and Psychopathology, 6(1), pp.43-55.

Dollard, J., Miller, N. E., Doob, L. W., Mowrer, O. H., & Sears, R. R. (1939). Frustration and aggression. New Haven, CT: Yale University Press.

Dubowitz, H. and DePanfilis, D. eds., 1999. Handbook for child protection practice. Sage Publications.

- Dubowitz, H., 2013. Neglect in children. Pediatric annals, 42(4), pp.e72-e76.

Gonzalez, D. and McCall, J.D., 2017. Child abuse and neglect.

Global prevalence of past-year violence against children: a systematic review and minimum estimates. Hillis S, Mercy J, Amobi A, Kress H. Pediatrics 2016; 137(3): e20154079

Hillis, S., Mercy, J., Amobi, A. and Kress, H., 2016. Global prevalence of past-year violence against children: a systematic review and minimum estimates. Pediatrics, 137(3).

Kish, A.M. and Newcombe, P.A., 2015. “Smacking never hurt me!”: Identifying myths surrounding the use of corporal punishment. Personality and Individual Differences, 87, pp.121-129.

Lawrenz, P., Yousafzai, A.K. and Habigzang, L.F., 2021. ACT Raising Safe Kids Program improves parenting practices, beliefs about physical punishment, management of anger, and mental health: Initial evidence from a study in Brazil. Children and youth services review, 131, p.106299.

Maccoby, E.E., 1994. The role of parents in the socialization of children: An historical overview.

Murray, L.K., Nguyen, A. and Cohen, J.A., 2014. Child sexual abuse. Child and Adolescent Psychiatric Clinics, 23(2), pp.321-337.

Raman, S., Kadir, A., Seth, R., Muhammad, T., Maternowska, C., Goldhagen, J. and D’Annunzio, D., 2017. Violence against children of the world: Burden, consequences and recommendations for action. Pakistan Pediatric Journal, 41(4), pp.30-54.

Rodriguez, C.M., 2010. Parent–child aggression: Association with child abuse potential and parenting styles. Violence and Victims, 25(6), pp.728-741.

Shin, S.H., Lee, S., Jeon, S.M. and Wills, T.A., 2015. Childhood emotional abuse, negative emotion-driven impulsivity, and alcohol use in young adulthood. Child abuse & neglect, 50, pp.94-103.

Syafrianty, R., Mansur, A. and Reza, I.F., 2021. Dimensions of Islamic Parenting Style for Children's Age in Parents Working in Urban Areas. Indonesian Journal of Behavioral Studies, 1(4), pp.535-555.

World Health Organization, 2002. World Report on Violence and Health, edited by Etienne G. Krug, Linda L. Dahlberg, James A. Mercy, Anthony B. Zwi and Rafael Lozano. World Health Organization, Geneva, Switzerland. Accessed on July, 15, p.2009.

World Health Organization, 2006. Preventing child maltreatment: a guide to taking action and generating evidence. World Health Organization.

بڵاو کرایەوە

2026-08-10

چۆنییەتی بەکارهێنانی سەرچاوە

عەبدی ن. ئ. (2026) “بەکارهێنانی توندوتیژی دژی منداڵان وەک شێوازێکی پەروەردەکردن لە ڕوانگەی دایک و باوکەوە: توێژینەوەی مەیدانی لە نێوان نمونەیەک لە دایک و باوکان لە هەولێر”, گۆڤاری زانکۆی کۆیە بۆ زانستە مرۆڤایەتی و کۆمەڵایەتییەکان, 9(2), pp. 479–495. doi: 10.14500/kujhss.v9n2y2026.pp479-495.

توێژینەوە هاوشێوەکان

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 > >> 

تۆ دەتوانیت گەڕانی پێشکەوتو کارا بکە بۆ دۆزینەوەی توێژینەوە هاوشێوەکان بەکار بهێنیت بۆ ئەم توێژیینەوەیە.