كاری چه‌ته‌گه‌ری له‌ ده‌وڵه‌تی عوسمانیدا، كاروانێكی بالیسان (1892) وه‌ك نمونه‌

توێژەران

:

https://doi.org/10.14500/kujhss.v9n1y2026.pp11-19

:

ڕێگری،" ; (هێڵکە چه‌ته‌،" ; (هێڵکە ئه‌شقیا،" ; (هێڵکە بالیسان،" ; (هێڵکە ده‌وڵه‌تی عوسمانی

پوختە

كاری چه‌ته‌گه‌ری و كاروان ڕوتكردنه‌وه‌ ڕیشه‌یه‌كی قوڵی له‌ مێژودا هه‌یه‌، به‌هۆی به‌رفراوانی سنوره‌كانی ده‌وڵه‌تی عوسمانی، كاری چه‌ته‌گه‌ری به‌ درێژایی مێژوی ده‌وڵه‌ته‌كه‌ له‌ ئارا دابووه‌، ئه‌م كاره‌ له‌سه‌ر ئاستی كۆمه‌ڵایه‌تی، بازرگانی و كارگێڕيدا، ئاڵنگاریه‌كی زۆر مه‌زنی بۆ ده‌وڵه‌تی عوسمانی و خه‌ڵك دروستكردبو‌‌، زۆرجار كاروانه بازرگانییه‌كان ڕوبه‌ڕوی هێرشی چه‌ته‌گه‌ره‌كانی ڕێگا بۆ‌ته‌وه‌، به‌تایبه‌تی ئه‌و كاروانانه‌ی له‌ نێوان دو شوێنی جیاوازه‌وه‌ هاتووچۆیان هه‌بووه‌، كاروانێكی ناحیه‌ی بالیسان یه‌كێك له‌و كاروانانه‌ بووه‌ كه‌ له‌ لایه‌ن چه‌ته‌گه‌ره‌كانی سه‌رسنور هێرشی كراوه‌ته‌سه‌ر و كه‌لوپه‌له‌كانیان زه‌فت كردووه‌. ئه‌م توێژینه‌وه‌یه‌ به‌ ناونیشانی: كاری چه‌ته‌گه‌ری له‌ ده‌وڵه‌تی عوسمانیدا، كاروانێكی بالیسان (1892) وه‌ك نمونه‌ ئاماده‌كراوه‌، له‌ سێ ته‌وه‌ری سه‌ره‌كی پێكهاتووه‌، هه‌ر ته‌وه‌رێك چه‌ند ناونیشانێكی لاوه‌كی له‌خۆگرتووه‌، له‌ پاڵ باسكردنی ڕوداوه‌كانی كاروانه‌ بازرگانییه‌كه‌ی بالیسان و شرۆڤه‌كردنی به‌ڵگه‌نامه‌یه‌كی ئه‌رشیفی عوسمانی تایبه‌ت به‌ ڕوداوه‌كه‌، به‌ پوخته‌و ورده‌كارییه‌وه‌ باس له‌ مێژوی چه‌ته‌گه‌ری و هۆكاره‌كانی ئه‌نجامدان و شێوازه‌كانی كاری چه‌ته‌گه‌ری له‌ ده‌وڵه‌تی عوسمانی باسكراوه‌. ئامانج له‌ ئه‌نجامدانی ئه‌م توێژینه‌وه‌یه‌، تێگه‌یشتنه‌ له‌ بارودۆخی ئابوری و كۆمه‌ڵایه‌تی كورد و ناوچه‌كانی ‌ژێر ده‌ستی ده‌وڵه‌تی عوسمانی، بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ چه‌ند پرسیارێكی سه‌ره‌كی له‌ باره‌ی كاروانه‌ بازرگانییه‌كه‌ی بالیسان وروژێنراون، ئه‌م پرسیارانه‌ له‌سه‌ر بنه‌مای زانستی هه‌ڵچنراون، له‌ سه‌ره‌كیترينيان لایه‌نی ئابوری و كۆمه‌ڵایه‌تییه.هه‌روه‌ها میتۆدی به‌كارهێنراوی ئه‌م توێژینه‌وه‌یه‌ میتۆدێكی شیكاری به‌راوردكارییه‌، له‌سه‌ر بنه‌مای پێوه‌ره‌ زانستییه‌كاندا هه‌وڵدراوه‌ توێژینه‌وه‌یه‌كی پوخت و پڕ له‌ زانیاری ئاماده‌ بكرێت. به‌مشێوه‌یه‌ له‌ژێر ڕۆشنایی ناونیشان و سه‌رچاوه‌ به‌كارهێنراوه‌كاندا چه‌ند ده‌رئه‌نجامێك له‌ كۆتایی توێژینه‌وه‌كه‌دا به‌ ده‌ستهێنراون.

Downloads

Download data is not yet available.

سەرچاوەکان

ابراهیم، مخلص اسماعیل (2019). بالیسان تۆماری مێژوی بیست ساڵه‌ی بون به‌ ناحیه‌، چاپی یه‌كه‌م، چاپخانه‌ی ماردین.

خۆشناو، هێمن عومه‌ر، (2018). شه‌قلاوه‌ و خۆشناو له‌ به‌ڵگه‌نامه‌كانی عوسمانیدا، چاپی یه‌كه‌م، چاپخانه‌ی كارۆ، سلێمانی، به‌رگی یه‌كه‌م.

ڕیتۆری، ژاك، (2008). گه‌شتنامه‌ی مسیۆنێرێك بۆ ناوچه‌كانی كه‌ركوك و سلێمانی ساڵی 1878، وه‌رگێڕانی: نه‌جاتی عه‌بدوڵڵا، چاپی یه‌كه‌م، چاپخانه‌ی شڤان، سلێمانی.

سه‌فه‌رنامه‌ی ولیه‌م هیوود بۆ كوردستان ساڵی 1817، وه‌رگێڕانی: نه‌جاتی عه‌بدوڵڵا، (2012). چاپخانه‌ی حاجی هاشم، هه‌ولێر.

شێخ محه‌مه‌دی خاڵ، (2017). فه‌رهه‌نگی خاڵ، چاپخانه‌ی ڕۆژهه‌ڵات، هه‌ولێر.

عه‌بدولره‌حمان شه‌ڕه‌فكه‌ندی (هه‌ژار)، (2009). هه‌نبانه‌ بۆرینه‌، فه‌رهه‌نگی كوردی – فارسی، چاپی شه‌شه‌م، تاران.

غه‌فوور، عه‌بدوڵڵا، (2015). فه‌رهه‌نگی جوگرافیایی هه‌ولێر، چاپی یه‌كه‌م، چاپخانه‌ی حاجی هاشم، هه‌ولێر.

غه‌فوور، عه‌بدوڵڵا، (2005). گونده‌كانی باشوری كوردستان له‌سه‌رژمێری دانیشتوانی عێراقدا 1957، چاپی دووه‌م، چاپخانه‌ی وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده‌، هه‌ولێر، به‌رگی دووه‌م.

كه‌مال، یه‌شار، حه‌مه‌دۆك، (2016). وه‌رگێڕانی: عه‌بدوڵڵای حه‌سه‌ن زاده‌، چاپی پێنجه‌م، چاپخانه‌ی ڕۆژهه‌ڵات، هه‌ولێر.

كۆیی، هۆشیار محه‌ممه‌دئه‌مین، (2013). هه‌ولێر له‌ یاداشت و بیره‌وه‌ری گه‌ڕیده‌و نوسه‌ره‌ بیانییه‌كاندا، چاپی یه‌كه‌م، چاپخانه‌ی مسته‌قبه‌ل، لوبنان.

موله‌ر، كاڕل، (2017). كاروانسه‌راكانی ڕۆژهه‌ڵات، چاپی دووه‌م، بڵاوكراوه‌ی نوسینگه‌ی ته‌فسیر، هه‌ولێر.

نۆڵد، باڕۆن ئیدوارد، (2004). گه‌شتێك به‌ عه‌ره‌بستان و كوردستان و ئه‌رمه‌نستاندا، وه‌رگێڕانی: د. حه‌مید عه‌زیز، چاپی یه‌كه‌م، چاپخانه‌ی ڕۆشنبیری، هه‌ولێر.

هه‌روتی، سه‌عدی عوسمان (2014)، كورد و كوردستان له‌ به‌ڵگه‌نامه‌و سه‌رچاوه‌ مێژووییه‌كاندا، چاپی یه‌كه‌م، چاپخانه‌ی موكریانی، هه‌ولێر.

وەردی، عەلی، (2005). چەردەیەكی كۆمەڵایەتیانە لە مێژوی نوێی عێراق، وەرگێڕانی: كوێستان جەمال، چاپخانەی تیشك، سلێمانی.

ئه‌لته‌رمانینی، (2015). عه‌بدولسه‌لام، كۆیلایه‌تی له‌ دوێنی و ئه‌مڕۆیدا، وه‌رگێڕان: عومه‌ر عه‌لی غه‌فور، چاپخانه‌ی ڕۆژهه‌ڵات، هه‌ولێر.

به‌ڵگه‌نامه‌ی بڵاونه‌كراوه‌‌ له‌ (سه‌رۆكایه‌تی فه‌رمانگه‌ی ئه‌رشیفی عوسمانى) پارێزراوه‌. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), (DH_MKT_2023_100_001_ 001)

الجمال، محمد جبار ابراهيم، (2010). بنية العراق الحديثة تاثيرها الفكري السياسي 1869 – 1914، بيت الحكمة، بغداد.

حبيب، كاظم، (2013). لمحات من عراق القرن العشرين، الطبعة الاولى، مطبعة اراس، اربيل، الجزء2.

حسن، محمد سليمان، (1965). دراسات في الاقتصاد العراقى، دار الطليعة، بيروت.

لونگريك، ستيفن همسلى، (1988). العراق الحديث من سنة 1900 الى سنة 1950، ترجمة: سليم طه الكريتى، الطبعة الاولى، بغداد.

Artan Mihriban, (2016). Mühimme Defterlerine Göre Osmanlı Devleti’nde Eşkıyalık Hareketleri (1626-1631), Yüksek Lisans Tezi, T.C. Mardin Artuklu Üniversitesi.

Biçer, Ramazan Hüseyin, (2021). 678 Numaralı Çavuşbaşı Defterine Göre Xvııı. Yüzyıl Başlarında Eşkıyalık Suçları, Türk Dünyası Araştırmaları, Eylül- Ekim 2021 Cilt: 129 Sayı: 254.

Çakmak Yalçın & Özcan Ahmet, (2023). Şekavet Hiyanet İsyan Geç Osmanlı'dan Cumhuriyet'e Eşkiyalık, Birinci Baskı, İletişim Yayınevi, İstanbul.

Daşcıoğlu, Kemal, (2017). Osmanlı’da Eşkıyalık Hareketlerini Cezalandırma Yöntemi Olarak Sürgünler, Osmanlı’dan Günümüze, Eşkıyalık ve Terör, İkinci Baskı, Samsun.

ERTAŞ, Mehmet Yaşar, (2017). 18. ve 19. Yüzyılda Osmanlı Taşrasında Yasadışılık: Yerel İdarecilerle Eşkıya İlişkileri, Osmanlı’dan Günümüze, Eşkıyalık ve Terör, İkinci Baskı, Samsun.

GÖKBUNAR Ramazan & GÖKBUNAR Ali Rıza & UĞUR Alpaslan, 17. (2010). Yüzyılda Osmanlı Devleti ve Batı Avrupa Devletleri’nde Mali Yapı Üzerine Savaşların Etkileri, Maliye Dergisi, sayı: 159y, Temmuz-Aralık

Gregorian, Handbook of Mesopotamia, 1917: India Office Records and Private Papers, P271

KODAMAN, Bayram, (2007). Osmanlı Devleti’nin Yükseliş ve Çöküş Sebeplerine Genel Bakış, SDÜ Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi Aralık, Sayı:16.

Meriç Volkan & İnbaşı Mehmet, (2023). 52 Numaralı Mühimme Defteri’ne Göre 1583-1584 Yılları Arasında Osmanlı Devleti’nde Eşkıyalık Olayları, Erciyes Akademi, say: 37(3).

Sami, Şemseddin, Kamus-ı Türki, ikinci baskı, Türk dil kurumu yayınları, İstanbul, 2015.

UNAL Mehmet Ali, (2017). Devlet İçi İktidar Mücadelesinin Bir Unsuru Olarak Eşkıyalık ve Ayrılıkçı Hareketler, Osmanlı’dan Günümüze, Eşkıyalık ve Terör, İkinci Baskı, Samsun.

Yılmaz Faruk (2023), Selçukludan Günümüze Anadolu İsyanları ve Eşkıyalık Hareketleri, Birinci Baskı, Dorlion Yayınları, Eskişehir.

https://www.defineanlami.com/anadolu-eskiyalari-eskiya-liderleri/ 6. 7. 2024.

https://anabilgi.anadolu.edu.tr/?contentId=208668 6. 7. 2024.

https://islamansiklopedisi.org.tr/sipahi 7. 7. 2024

https://www.tarihte.net/aynali-martin-osmanlinin-yerli-tufek-girisimi/#martini-henry-tufegi 25. 7. 2024

بڵاو کرایەوە

2026-01-08

چۆنییەتی بەکارهێنانی سەرچاوە

عبابکر ف. ع. (2026) “كاری چه‌ته‌گه‌ری له‌ ده‌وڵه‌تی عوسمانیدا، كاروانێكی بالیسان (1892) وه‌ك نمونه‌”, گۆڤاری زانکۆی کۆیە بۆ زانستە مرۆڤایەتی و کۆمەڵایەتییەکان, 9(1), pp. 11–19. doi: 10.14500/kujhss.v9n1y2026.pp11-19.

توێژینەوە هاوشێوەکان

1 2 > >> 

تۆ دەتوانیت گەڕانی پێشکەوتو کارا بکە بۆ دۆزینەوەی توێژینەوە هاوشێوەکان بەکار بهێنیت بۆ ئەم توێژیینەوەیە.