دیمەنی زمانی جێندەریی لە کارلێکە خێزانیەکاندا: بەهێزکردن و بچووککردنەوە

توێژینەوەیەکی چۆنایەتییە

توێژەران

  • دونیا سەلاحەدین مەردان بەشی کاری کۆمەڵایەتی، کۆلێژی ئاداب، زانکۆی سەڵاحەدین-هەولێر، هەرێمی کوردستان، عێراق https://orcid.org/0000-0003-3189-429X
  • شهلاء ولی جبار بەشی کۆمەڵناسی، کۆلێژی ئاداب، زانکۆی سەڵاحەدین-هەولێر، هەرێمی کوردستان، عێڕاق https://orcid.org/0000-0003-3189-429X

##semicolon##

https://doi.org/10.14500/kujhss.v9n2y2026.pp597-605

##semicolon##

بەکۆمەڵایەتیکردن##common.commaListSeparator## زمانی جێندەریی##common.commaListSeparator## ڕۆڵی جێندەریی##common.commaListSeparator## بەهێزکردن##common.commaListSeparator## کەمکردنەوە

پوختە

زمانی جێندەریی ڕۆڵێکی بەرچاو دەگێڕێت لە بنیاتنانەوە و بەردەوامبوونی ڕۆڵی جێندەریی؛ لەڕووی چاوەڕوانیی و پلەبەندییەکانەوە. لە کوردستانی عێراقدا، ناوچەیەک کە نەریت و نۆرمە کۆمەڵایەتییەکان ڕەگ و ڕیشەی قووڵیان هەیە، گوتاری بنەماڵەیی هەم بەهێزکردن و هەم کەمکردنەوە لە ڕێگەی بەکارهێنانی زمانەوە؛ ڕەنگدانەوەی هەیە. لە لایەکەوە تاکەکان بە پشتبەستن بە ڕەگەزەکەیان پەراوێز دەخرێن یان بچووک دەکرێنەوە، لە لایەکی دیکەوە ڕەنگە هەندێکیان بەهۆی ڕەگەز و چاوەڕوانییە کۆمەڵایەتییەکانیانەوە، بەهێزتر بکرێن. لە زۆرێک لە ماڵە تەقلیدییە کوردیەکاندا، ڕەنگە دایک و باوک بە ئاگادارییەوە زمانێکی جێندەریی بەکاربهێنن کە چاوەڕوانییە نایەکسانەکان بەهێزتر بکات؛ زمانەکەیان بۆ بەردەوامبوونی ڕۆڵی جێندەریی و ئاراستەکردنی تاکەکان لەسەر بنەمای جێندەرەکەیانەوە، دەبێت. ئەم توێژینەوەیە چۆنایەتییە بەدواداچوون بۆ داینامیکیی زمانی جێندەریی دەکات لەنێو خێزاندا، بە تیشک خستنەسەر میکانیزمەکانی بەهێزکردن و کەمکردنەوە، ئەویش لە چوارچێوەی ئەو زمانەی لە ژیانی رۆژانەدا و دەربڕینی ڕۆژانە و پەندەکاندا، باوان بەرامبەر بە منداڵەکانیان بەکاری دەهێنن. توێژینەوەکە هەوڵدەدات دەریبخات کە چۆن پراکتیزە زمانییە دەربڕاوەکان لەنێو ژینگە خێزانییەکاندا پشکدارن لە بەردەوامبوونی نۆرمە جێندەرییەکان. لە ڕێگەی فۆکەس گروپ و شیکارکردنی بابەتییەوە، توێژینەوەکە ئەو وێنا ودەربڕینە دووبارەبووانەی زمانی باوان و، کارلێکی نێوانیان و پەیوەندیگرتنانە دەخاتەڕوو، کە ڕۆڵی جێندەریی نەریتیی بەهێز دەکەن، یاخود ئەیجنسی تاک لەسەر بنەمای جیندەریی کەمدەکەنەوە. ئەنجامەکانی توێژینەوەکە تیشک دەخەنە سەر ئەوەی کە چۆن ئاڵوگۆڕی گفتوگۆی ڕۆژانە وەک ئامرازێک بۆ بەهێزکردنی ئایدیۆلۆژیای باوکسالاریی کاردەکەن و، جەخت دەکەنەوە لەسەر کاریگەرییە درێژخایەنەکانی کۆمەڵایەتیکردن و دروستبوونی ناسنامەی تاک. توێژینەوەکە بە گفتوگۆیەکی پێشبینکراوی زمانی جێندەریی پێشبینی دەکرێت بگاتە ئەنجام، کە لە گوتاری خێزاندا هەیە و پشت بە پێگەی کۆمەڵایەتی-کولتووریی، ئابووریی و هەژموونی ئایینی؛ دەبەستێت کە ڕەگ و ڕیشەی لە زمانی کوردیدا هەیە، ئەوەش بۆ نیشاندانی ڕۆڵی بەرچاوی ئەم گوتارانە لە بە جێندەرکردنی زمانەکەدا.

##plugins.generic.usageStats.downloads##

##plugins.generic.usageStats.noStats##

زانیاریی کەسیی نوسەر

دونیا سەلاحەدین مەردان, بەشی کاری کۆمەڵایەتی، کۆلێژی ئاداب، زانکۆی سەڵاحەدین-هەولێر، هەرێمی کوردستان، عێراق

Dunya Mirdan has been a lecturer in the Social Work department since 2010. Dunya holds a master's degree in Sociology & Social Policy from the University of Kurdistan UKH, Erbil, Iraq. Her dissertation received an excellent degree from Exeter University, UK, in the academic year 2010 among her colleagues. She holds a B.As in Education, Psychology and English Language from Salahadin University Hawler. She is one of the key founders of the IRDK Institute for Research & Development in Kurdistan. She worked on research with Bergen University, Department of Social Anthropology, that examined the CSR policies in the DNO company in Kurdistan in 2017. In addition to her academic career, as an activist, she worked with different INGOs on different development programs focusing on Women, Children, Psychology & Gender Equality. Since 2011, she has taught in the Social Work Department, College of Arts at SUE.

شهلاء ولی جبار, بەشی کۆمەڵناسی، کۆلێژی ئاداب، زانکۆی سەڵاحەدین-هەولێر، هەرێمی کوردستان، عێڕاق

Shahlaa Wali Jabbar graduated from a technical institution in the nursing department in 1999. She worked in one of the health centers in Erbil from 1999 to 2007. Her Graduation was from the College of Arts/Salahaddin University in 2006. Since 2009, she has had an MA in Sociology/Collage of Arts/Salahaddin University. She has several manuscripts which published in local and international journals. Now she is a Doctor in the Sociology department/Salahaddin University-Erbil. She has been working in this department since 2021 as an Assistant Professor.

سەرچاوەکان

Al-Quran, H. (Surah Al-Nisa, Verse 34.).

Al-Wer, E. (2013). Language and Gender in the Middle East and North Africa. The Middle East and North Africa, 396-411.

Bailey, A. H., LaFrance, M., & Dovidio, J. F. (2020). Implicit androcentrism: Men are human, women are gendered. Journal of Experimental Social Psychology, 101-118.

Bjorklund, D. F., & Causey, K. B. (2017). CHildren Thinking: Cognitive Development and Individual Differences. Wadsworth: SAGE Publications, Inc.

Danermark, B., EkstrÖm, M., & Karlsson, J. C. (2019). Explaining Society: Critical REalism in the Society Sciences. London & New York: Routledge.

Epstein, M., & Ward, L. M. (2011). Exploring Parent-Adolescent Communication About Gender: Results from Adolescent and Emerging Adults Samples. Sex Roles A Journal of Research, 108-118.

Farris, C. S. (1991). The Gender of Child Discourse: Same-Sex Peer Socialization Through Language Use in a Taiwanese Preschool. Journal of Linguistic Anthropology, 198-224.

Farris, C. S. (1991). The Gender of Child Discourse: Same-Sex Peer Socilization Through Language Usein a Taiwanese Preschool. Journal of Linguistic Anthropology, 198-224.

Fischer-Tahir, A. (2009). Brave men,pretty women? Gender and symbolic violence in Iraqi Kurdistan urban society. Berlin: Europäisches Zentrum für Kurdische Studien.

Gordon, D. (2008). Gendered Second Language Socialization . In N. H. Hornberger, Encyclopedia of Language and Education (pp. 231-242). Pennsylvania: Springer.

Hall, J. K. (2008). Langugae Education & Culture. In N. H. Hornberger, Encyclopedia of Language and Education (pp. 45-55). Philadelphia: Springer.

Lashin, R. A., Benitez, J., Fu, S., Cordeiro, S., & Rhodes, M. (2025). "Kids and Girls”: Parents convey a male default in child-directed speech. PSYCHOLOGICAL AND COGNITIVE SCIENCES, 11.

Lindsey, L. L. (2021). GENDER Sociological Perspectives (7th Edition ed.). London: Routledge .

M. Asher Lawsona, A. E. (2022). Hiring women into senior leadership positions is associated with a reduction in gender stereotypes in organizational language. Psychological and Cognitive Sciences, 109-119.

McHale, S. M., Crouter, A. C., & Tucker, C. J. (1999). Family Context and Gender Role Socialization in Middle Childhood: Comparing Girls to Boys and Sisters to Brothers. Child Development, 990-1004.

Risman, B. J. (2018). Where the Millennials Will Take Us A New Generation Wrestles With the Gender Structure. New York: Oxford University Press.

Shiling, C. (2003). The Body and Social Theory (2nd edition ed.). London: SAGE Publications .

Tenenbaum, H. R., & Leaper, C. (2003). Parent–Child Conversations About Science: The Socilization of Gender Inequities? Developmental Psychology, 34-47.

Umumararungu, C. K., & Baz, A. K. (2021). Lack of Parental Gender Socialization of Children at Family Level and it Effects on Adulthood Gender Discrimination in Rwanda. Huria Journal , 1-16.

مەولود, ع. خ. (2012). مەسەلەکانی کوردەواری (کتێبی سێیەم) (3rd Edition ed.).

##submission.downloads##

بڵاو کرایەوە

2026-08-25

چۆنییەتی بەکارهێنانی سەرچاوە

مەردان د. س. and جەبار ش. و. (2026) “دیمەنی زمانی جێندەریی لە کارلێکە خێزانیەکاندا: بەهێزکردن و بچووککردنەوە: توێژینەوەیەکی چۆنایەتییە”, گۆڤاری زانکۆی کۆیە بۆ زانستە مرۆڤایەتی و کۆمەڵایەتییەکان, 9(2), pp. 597–605. doi: 10.14500/kujhss.v9n2y2026.pp597-605.

ژمارە

بەرگ 9 ژمارە 2 (2026): حەڤدەهەم

بەش

Articles

##submission.license##

##submission.copyrightStatement##

##submission.license.cc.by-nc-nd4.footer##

توێژینەوە هاوشێوەکان

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 > >> 

تۆ دەتوانیت گەڕانی پێشکەوتو کارا بکە بۆ دۆزینەوەی توێژینەوە هاوشێوەکان بەکار بهێنیت بۆ ئەم توێژیینەوەیە.