ڕۆڵــی ترس له‌ به‌هێزبونی شارستانیەتدا؛ شـــاری (قوستەنتینیه‌) به‌ نمونە (٣٣٠-٤٥٠ز)

توێژەران

:

https://doi.org/10.14500/kujhss.v9n1y2026.pp20-28

:

ترس،" ; (هێڵکە قوستەنتینیە،" ; (هێڵکە سەرهەڵدان،" ; (هێڵکە شارستانیەت،" ; (هێڵکە هێز

پوختە

ترس وەک ڕە‌گە‌زێكی بەهێز و یەکلاکەرەوە، بەدرێژاییی مێژوی مرۆڤایەتی، کاریگەریی لەسەر مرۆڤ و پاڵنەرەکانی پشت ویست و بیرکردنەوەکانی مرۆڤ داناوە، وەکو بنەمای سەرەکیی شارستانیەت، سەدەکانی ناوەڕاستیش شایەتی سەرهەڵدانی ئاکاری شارستانیەتێکن کە یەکێکە لەشاکارە دێرینەکانی مرۆڤی ئەم چاخە، شاری (قوستەنتینیە)، کە ترس بو بە هۆی ئەوەی بنیادنەران و پارێزەرانی ئەم شارە لە ژێر فشاری ترسدا هەر هۆیەک بگرنەبەر، کە پێگەی شارستانیەتی ئەم شارە بپارێزن، کە سەرەڕای فشار و پەلاماری هێزی جیاواز، بەڵام بەگەشاوەیی مایه‌وه. ترس، تەنیا ڕۆڵ لە دروستبون و پاراستنی ناگێڕێت؛ بەڵکو شوێن و چەندین هۆکاری تر ڕۆڵ دەبینن، وادەکەن ئەم شارستانیەتە بەرگە دەگرێت و دەبێتە ناوەندی پڕکردنەوەی پێویستیی ئه‌و کۆمەڵە مرۆیییەی لەناوی دەژین، بۆیە لەم قۆناغەدا ترس، ڕۆڵی گرنگ لە سەرهەڵدان و مانەوەی شارستانیەتدا دەگێڕێت. ئەم توێژینەوەیە، قسە لەسەر کاریگەریی ترس لە بەهێزبونی ڕەگەزەکانی ناوکی شارستانیەت و كاریگە‌ربونی لەسە‌ر دۆخی ھە‌مە‌لایە‌نی شارستانیەت وەکو ناوەندێک لەم قۆناغە مێژوییەدا، دە‌كات. ئەم توێژینەوەیە لە سێ باس پێكدێت، باسی یەکەم تایبەتە بە شیكردنەوەی مە‌بەستی سەرهەڵدانی شارستانیەت، باسی دووەم بە چوار خاڵ، باس لە کاریگەریی ترس لەسەر سەرهەڵدان و بەهێزبونی ڕەگەزەکانی شارستانیەت دەکات؛ خاڵی یەکەم باسی کۆمەڵ و پێویستی دەکات، چۆن ترس کاریگەریی لەسەر ئەم ڕەگەزە هەیە ئەویش لەسەر شارستانیەت، لە خاڵی دووەم باسی دەوڵەت دەکات، کە ئەم شارە توانیویەتی ببێتە ناوەندی یەکەی سیاسی، کە ناوکی شارستانیەت بزوێنەریەتی، خاڵی سێیه‌م باسی شار و گرنگیی ئەم ڕەگەزە خراوەتەڕو، خاڵی چوارەم لایەنی هزر و بیروباوه‌ڕی ناوەندی. باسی سێیەم و کۆتاییش باسی شاری (قوستەنتینیە) وەکو ناوکی شارستانیەت و ترس وەکو فاکتەری مانەوە و گەشانەوەی دەخەینە بەرباس.

Downloads

Download data is not yet available.

زانیاریی کەسیی نوسەر

سامان عوسمان عەلی, بەشی مێژوو، فاکەڵتی ئاداب، زانکۆی سۆران، هەرێمی کوردستان، عێراق

Saman Othman Ali. He holds his master’s degree in the Department of History in 2022-2023 from University of Soran. In 2017 he had become an employee until now.

دیار ماهر تاهیر, توێژەری سەربەخۆ

‌He has obtained a master's degree in medieval history from Soran University in 2023. He has published several papers in different academic journals and continues his research in order to improve the scientific and academic level.

ئەحمەد عەبدوالرحمان ئەحمەد, بەشی مێژوو، فەکەڵتیی ئاداب، زانکۆی سۆران، هەرێمی کوردستان، عێراق

Ahmed Abdulrahmn Ahmed, He is working as a researcher and assistant teacher at soran university, he has worked in the Historical field,Especially Medieval History and Islamic History, And he is teaching lectures at soran university right now

سەرچاوەکان

برۆن، جیڤری (٢٠٠٩) پوختە‌ی مێژوی ئە‌وڕوپا، وە‌رگێڕانی نھاد جلال، ناوە‌ندی ڕۆشنبیری، ھە‌ولێر.

بونکەر،ھلمۆنت (٢٠٠٨) دەرووناسی تر، وەرگێڕانی: ناسر سلاحی، چاپخانەی شڤان، سلێمانی.

پیرداودی ، ھۆگر (٢٠١٠) جولێنە‌رە‌كانی مێژو، گۆڤاری مێژو-ھە‌لێر، ژمارە‌، ١٦.

حسن، ئەفرام محمد (٢٠٠٩) نەخۆشییە دەروونیەکان، چاپخانەی نشرا حسان، هەولێر.

خاڵ، شێخ محمدی (١٩٦٠) فەرهەنگی خاڵ، وەزارەتی معارف، چاپخانەی کامران، سلێمانی

دیورانت، ویل (٢٠٠٧) مێژوی شارستانیەت ، ورە‌گێر ئازاد بە‌رزنجی، چاپخانە‌ی سە‌ردە‌م، سلێمانی.

ڕەبانی، رەسول (٢٠١٣) کۆمەڵناسی شار، وەرگێڕانی: چەکۆ ئەحمەدی، چاپخانەی ڕۆژهەڵات، هەولێر.

سبحانی، ناسر (٢٠٠٦) بەندایەتی، چاپخانەی بەرهەم، سلێمانی.

شارعپور، مەحمود (٢٠٢٢) کۆمەڵناسی شار، وەرگێڕانی: زاهیر کەریم ئاغال، بڵاوکراوەکانی ناوەندی فێربوون.

عبدالرحمان، كە‌یوان ئازاد-علی (٢٠١٨) دە‌مارگیری دۆستكە‌ی ھە‌نگاوە‌كانی بە‌رە‌و دە‌‌سە‌لات لە‌گۆشە‌نیگای ئیبن خلدوون، جملة جامعة التنمیة البشریة، (المجلد٤)، عدد٢.

علی، جعفر (٢٠١٧) كارێزما وە‌كو بزوێنە‌ری مێژو، گۆڤاری زانكۆی ڕاپە‌رین، ژمارە‌١١.

فارابی، ئەبونەسر موحەمەد کوڕی تەرخان کوڕی ئۆزڵوخی (٢٠١٩) بیروبۆچوونی خەڵکی شاری فازیلە، وەرگێڕانی: مەیروانی عبدول، چاپخانەی ڕەهند، سلێمانی

قادر، كامران محمد (٢٠٠٧) دانلی ڤیسكی و لێكدانە‌وە‌ی بۆ شارستانیەت ی مێژو، گۆڤاری زانكۆی سلێمانی، بە‌شB))، ژمارە‌٢٠.

قادر، كامران محمد (٢٠٠٨) كاریگە‌ری شوێن لە‌سە‌ر دروست بوونی مێژو، گۆڤاری زانكۆی سلێمانی، بە‌شB))ژمارە‌٢٤.

قادر، كامران محمد (٢٠١٦) كۆندرسیە‌ و پێشكە‌وتنی بزوتنە‌وە‌ی مێژوی، گۆڤاری زانكۆی كۆیە، ژمارە‌ ٤١ .

قانع، مە‌یروان وریا (٢٠١٦) مرۆڤ و كە‌ڕامە‌ت، تاران.

قەزاز، ئازاد (٢٠١٠) ترس و خەمۆکی، چاپخانەی چوار چرا، سلێمانی.

كوریك، جمس (٢٠١١) ئیمڕاتۆریە‌تی بێزنتی، ڕە‌سول سولتانی، چاپخانە‌ی وە‌زارە‌تی ڕۆشنبیری، ھە‌ولێر.

کۆمەلێک نوسەر (٢٠١٢) ئاشنابوون بە شۆپن هاورو، چاپخانەی کارۆ، سلێمانی.

کەمال، محمد (ب.س) ھیگل، مالبۆرن.

لیدمان، ئیرك (١٩٩٧) رێگوزرەی ببری سیاسی، ئاسۆس كە‌مال، چاپخانی مین پۆكت، ستۆكۆلم.

محمد ئاكۆ برھان، (٢٠١٠) فە‌لسە‌فە‌ی مێژو لای ڤیكۆ، گۆڤاری مێژو، ژمارە‌ ١٥.

محمد ئاكۆ برھان، (٢٠١٠) فە‌لسە‌فە‌ی مێژو لای تۆینبی، گۆڤاری مێژو، ژمارە‌ ١٤.

محمد ئاكۆ برھان، (٢٠١٢) فە‌لسە‌فە‌ی مێژو لای ئیبن خلدوون، گۆڤاری مێژو، ژمارە‌٢٤.

ملاح، ھاشم یە‌حیا (٢٠١٣) فە‌لسە‌فە‌ی مێژو، وە‌رگێڕانی، دە‌وە‌ن حسن، چاپخانە‌ی ڕۆژھە‌لات، ھە‌ولێر.

مێرھال (٢٠١١) گە‌شتە‌كانی ماركۆ پۆلۆ، وە‌رگێڕانی، ئیسماعیل شاكر، چاپخانە‌ی وە‌زارە‌تی ڕۆشنبیری، ھە‌ولێر.

ئیبراھیم، ئومێد (٢٠١٠) ڕۆلی جوگرافیا وە‌كوو كە‌رستیە‌كی جیۆ پۆلتیك، گۆڤاری مێژو، ژمارە‌١٤.

ئیبن خلدوون (٨٠٨ک/١٤٠٨ز)،(٢٠١٦) مقدیمە‌، وە‌رگێڕانی: سعید بە‌شیر، چاپخانە‌ی گە‌نج، سلێمانی.

ئیگلتۆن، تێری (٢٠٠٤) شیکردنەوەی دەروونی، چاپخانەی سەردەم، سلێمانی.

ابن الفضية الهمداني، ابي عبدالله احمد بن محمد بن اسعاق(ت:٢٩٠هـ/٩٠٢م)، (١٩٨٨) مختصر كتاب البلدان، دار احياء، بیروت.

ابن الوردی، زين الدين عمر بن مظفر (ت:٧٤٩هـ/١٣٧٥م)، (١٩٩٦) تاریخ ابن الوردی، دار الكتب العلمية، بیروت.

ابن بطوطه‌، محمد بن عبدالله ابن جزري الكلبي (ت:٧٧٩هـ/١٣٧٧م)، (٢٠٢٠) رحله‌ ابن بطوطه‌، الناشر مؤسسة الهنداوي، القاهرة.

ابن جبیر، ابو الحسن محمد بن احمد الكناني الأندلسي(ت:٦١٤هـ/١٢١٧م)، (د.ت)، رحلة ابن جبیر، دار صادر، بیروت.

ابن خرداذبة، أبو القاسم عبدالله بن عبدالله(ت:٢٨٠هـ/٨٩٣م): (د.ت)، المسالك والممالك، دار صادر، بیروت.

ابن رسته‌، أبو على أحمد بن عمر(ت:بعد٢٩٠هـ/٩٠٣م)، (١٨٩٣) الأعلاق النفسیة، مطبعة بریل، لیدن.

ابن منظور، أبو الفضل جمال الدین محمد بن مکرم الأنصاري (١٩٩٨) لسان العرب، لشبكة إسلام ويب، مملکة السعودیة العربیة.

ابو الفیداء، اسماعیل بن علی بن محمود (ت:٧٣٢هـ/١٣٣١م)، (١٩٣٠) تقویم البلدان، دار الطباعة السلطانیة، باریس.

الإدریسي ابي عبداللة محمد بن محمد بن عبداللة بن ادريس الحموي الحسيني(ت:٥٦١هـ/١١٦٥م): (٢٠٠٢) نزهة المشتاق في الأختراق الآفاق، مكتبة الثقافة الدينية، القاهرة.

الاصطخري ابو اسحاق ابراهيم بن محمد الفارسي (ت:٣٤٠هـ/٩٥١م)، (١٩٣٧) المسالك والممالك، مطبعة بريل، ليدن.

البكري، أبو عبيد عبداللة بن عبد العزيزالأندلسي(ت:٤٨٧هـ/١٠٩٥م)، (٢٠٠٣) المسالك والممالك، ت: جمال طلبة، دار الكتب العلمية، بيروت.

بینز، نورمان، (١٩٥٠)، الامبراطوریة بیزنطیة‌، تعریب،حسن مونس، مطبعە‌ جنة، قاھیرة.

ترخان ئبیراھیم علی، (١٩٥٨) الدولة قوط الغربین، مكتبة النھضة، القاهرة.

ج.م.هسی، (١٩٩٧) العالم البیزنطي، عین للدراسات و البحوث، القاهرة.

الجاحظ، أبو عثمان عمرو( ت: ٢٥٥هـ/٨٦٩م)، (٢٠٠٢) البيان والتبيين، دار والمكتبة الهلال، بيروت.

جواد، احمد كازم (٢٠١٩) نضریە‌ الجبر الجوغرافي واثرھا في حركة‌ التاريخ جزیرة العرب قبل الأیسلام، مجلة باحث، لعدد٣٣.

حسن، قاسم (٢٠٠٩) فلسفة‌ التاریخ عند ارنولد تونبی، مجلة‌ اداب الفراھید، العدد١.

الحمیری، محمد بن عبد المنعم الحميري(ت:٩٠٠هـ/١٤٩٥م)، (١٩٨٤) الروض المعطار في خبر الأقطار، تحقيق:احسان عباس، مكتبة لبنان، بیروت.

الدمشقي، شمس الدين ابو عبداللة محمد شيخ الربوة (ت:٧٢٧هـ/١٣٢٦م)، (١٩٦٣) نخبة الدھر في عجائب البر والبحر، المكتبة المثنی، بغداد.

دیورانت، ویل، (١٩٨٨) قصة الحضارات، تعریب، محمد بدران، بیروت، ج١٢.

دیورانت، ویل، (١٩٩٩) دروس التاریخ، تعریب، علی شلش، دار جمیل، قاھیرة.

الشامي، فاطمة قدورة، (٢٠٠٢) الحضارة البیزنطیة، دار النهضة العربیة، بیروت.

شینیة، جان كلود، (٢٠٠٨) تاریخ بیزنطة، دار الكتاب الجدید، بیروت.

صالح، مھدیة، (٢٠١٧) العیلاقات السیاسیة الساسانیة-البیزنطیة، دار الكتب، بغداد.

ضبیع، صلاح محمد، (٢٠١٤) دراسات في تاریخ أوروبا في العصور الوسطى، المكتب العربی للمعارف، القاهرة.

العرینی، الباز، (د.ت)، الدولة البیزنطیة، دار النهضة العربیة، بیروت.

عمران، محمود سعید، (٢٠٠٠) معالم تاریخ الإمراطوریة البیزنطیة، دار المعرفة الجامعیة، الأسكندریة.

عمران، محمود سعید، (٢٠١١) حضارة الإمراطوریة البیزنطیة، دار المعرفة الجامعیة، الأسكندریة.

فرج، وسام عبد العزیز، بیزنطة قراءة في تاريخ السياسي والإداري، عین للدراسات والبحوث، القاهرة.

الفیروزآبادي، مجد الدین محمد بن یعقوب، (١٩٩٨) القاموس المحيط، لشبکة إسلام ویب (مملکة السعودیة العربییة)

قاید، سلمیة (بێ ساڵی چاپ)، مثالیة المكان و الزمان بین كانت و لاینبیز، مجلة الباحث الجزائر، العدد٣.

القزویني، زكريا بن محمد بن محمود(ت:٦٨٢هـ/١٢٨٣م)، (١٩٩٢) اثار البلاد و أخبار العباد، دار صادر، بیروت.

قلقشندي، أبو العباس احمد بن على (ت:٨٢١هـ/١٤١٨م)، (١٩١٤) صبع الأعشی، احمد بن علی، المطبعة الأميرية، ج5، القاهرة.

كي لسترنج (١٩٨٥) بلدان الخلافة الشرقية، مؤسسة الرسالة، بيروت.

محمد، جاسم (٢٠١٠) فلسفة‌ عیمران عند ابن خلدوون، (المجلد١٧)، مجلة جاميعة‌ التكریت للعولم الانسانیة، العدد٥ .

المسعودي، ابوالحسن علي بن الحسن بن علي( ت: ٣٤٦هـ/ ٩٥٧)، (١٩٨١) التنبيه و الاشراف، منشورات دار مكتبة الهلال، بیروت.

المسعودي، ابوالحسن علي بن الحسن بن علي( ت: ٣٤٦هـ/ ٩٥٧م)، (٢٠٠٥) مروج الذهب و معادن الجوهر، مكتبة العصرية، ج4، بيروت.

المقدسی، أبو عبداللة شمس الدين محمد البشاري(ت:٣٧٥هـ/٩٨٥م)، (٢٠٠٣) أحسن التقاسیم في معرفة الأقاليم، تقديم: شاكر لعيبي، دار السويدي، أبوضبي.

ناصر، قیس (٢٠١٢) دور الدولة‌ في اطروحة صدام الحضارات لصموئیل ھانغتون، المجلة‌ الخلیج العربی، (لمجلد٤٠)العدد١-٢.

الهروي، ابي الحسن على بن أبي بكر الهروي(ت:٦١١هـ/١٢١٦م)، (٢٠٠٢) الإشارات إلى معرفة الزيارات، تحقيق:على عمر، مكتبة الثقافة الدينية، القاهرة.

الهمذانى، ابي عبدالله احمد بن محمد بن اسعاق(ت:٢٩٠هـ/٩٠٢م)، (١٣٠٢) كتاب البلدان، مطبعة بريل، بريل.

یاقوت الحموی، شهاب الدین أبو عبدالله بن ياقوت (ت: ٦٢٦هـ/ ١٢٣٩)، (د.ت)، محجم البلدان، دار صادر، مج4، بیروت

الیعقوبي احمد بن أبي يعقوب بن جعفر بن وهاب (ت:٢٨٤هـ/٨٩٧م)، (١٩٦٤) تاريخ اليعقوبي، المكتبة الحیدریة، النجف .

E.A. Thompson, (1999) The Huns, Boston Publls Library, Boston

Leon Dominian، (1917) The Site Of Constantinople: A Factor Of Historical Value،Journal Of American Oriental Society، Vol 37.

بڵاو کرایەوە

2026-01-08

چۆنییەتی بەکارهێنانی سەرچاوە

عەلی س. ع. (2026) “ڕۆڵــی ترس له‌ به‌هێزبونی شارستانیەتدا؛ شـــاری (قوستەنتینیه‌) به‌ نمونە (٣٣٠-٤٥٠ز)”, گۆڤاری زانکۆی کۆیە بۆ زانستە مرۆڤایەتی و کۆمەڵایەتییەکان, 9(1), pp. 20–28. doi: 10.14500/kujhss.v9n1y2026.pp20-28.

توێژینەوە هاوشێوەکان

1 2 3 4 5 > >> 

تۆ دەتوانیت گەڕانی پێشکەوتو کارا بکە بۆ دۆزینەوەی توێژینەوە هاوشێوەکان بەکار بهێنیت بۆ ئەم توێژیینەوەیە.