پەیوەندیی شوێنی نێوان تایبەتمەندییەکانی خاک و دیاردەکانی بیابانبوون لە پارێزگای هەولێر و کاریگەرییان لەسەر بەرهەمهێنانی کشتوکاڵی بۆ ماوەی (١٩٩٥-٢٠٢٥)
##semicolon##
https://doi.org/10.14500/kujhss.v9n2y2026.pp753-770##semicolon##
بیابانبوون##common.commaListSeparator## تایبەتمەندییەکانی خاک##common.commaListSeparator## تێکچوونی زەوی##common.commaListSeparator## بەرهەمهێنانی کشتوکاڵی##common.commaListSeparator## هەستکردن له دوورەپوختە
بیابانبوون یەکێکە لە مەترسیدارترین ئاستەنگە ژینگەییە هاوچەرخەکان، کە تێیدا تێکچوونی تایبەتمەندییەکانی خاک (فیزیکی و کیمیایی) دەبێتە هۆی لەدەستدانی توانای بەرهەمهێنان و تێکچوونی هاوسەنگی ژینگەیی. ئامانجی ئەم لێکۆڵینەوەیە شیکردنەوەی پەیوەندیی شوێنی نێوان تایبەتمەندییەکانی خاک و دیاردەکانی بیابانبوونە لە پارێزگای هەولێر بۆ ماوەی نێوان ساڵانی ١٩٩٥ تا ٢٠٢٥.لێکۆڵینەوەکە پشتی بە تەکنیکەکانی هەستکردن لەدوورە (Remote Sensing) و سیستەمی زانیاریی جوگرافی (GIS) بەستووە، بەتایبەتی مۆدێلی شیکردنەوەی فرە پێوەر (MCE) لەڕێگەی ئامرازی (Model Builder). پێنج هۆکاری سەرەکی هەڵسەنگێندراون کە بریتین لە:تێکڕای بارانبارین،پلەی گەرمی،جۆری خاک،لێژی زەوی (Slope)،چڕی ڕووەک (NDVI).ئەم هۆکارانە بە بەکارهێنانی ئامرازی Weighted Overlay تێکەڵ کراون بۆ دەستنیشانکردنی ناوچە مەترسیدارەکان. ئەنجامەکان جیاوازییەکی ڕوونیان نیشانداوە؛ ناوچە باکووری و ڕۆژهەڵاتییەکان بەرگرییان هەیە بەرامبەر بیابانبوون بەهۆی دەوڵەمەندی خاکەکەیان بە شێ و ماددەی ئەندامی. لە بەرامبەردا، دەشتاییە باشوورییەکان بەدەست بیابانبوونی مامناوەند و توند دەناڵێنن بەهۆی بەرزی ڕێژەی سوێری و لاوازی پێکهاتەی خاک.ئامارە شوێنییەکان ناوچەکانی بیابانبوونی مامناوەند نزیکەی %٣٨.٧٢ی ڕووبەری پارێزگاکە پێکدەهێنن، لەکاتێکدا ناوچە زۆر بیابانبووەکان گەیشتوونەتە %١٥.٦٩، کە ئەم ناوچانە دابەزینێکی توندیان لە بەرهەمهێنانی کشتوکاڵیدا بەخۆوە بینیوە. هۆکارە مرۆییەکان (خراپی بەڕێوەبردن، زیادەڕۆیی لە ئاودێری، فراوانبوونی شارنشینی) لەگەڵ هۆکارە کەشوهەواییەکان (وشکەساڵی و بەرزبوونەوەی پلەی گەرمی) یەکیان گرتووە بۆ خراپترکردنی دیاردەکە. ئةمةش مةترسى لةسةر كشةسةندنى ئابوورى لة ناوضةكة دروست دةكات ،لێکۆڵینەوەکە جەخت لە کارایی تەکنیکەکانی GIS دەکاتەوە لە چاودێریکردنی گۆڕانکارییەکانی بیابانبوون بە وردییەکی بەرز، ئەمەش وا دەخوازێت وەک ئامرازێکی بنەڕەتی پشتی پێ ببەسترێت بۆ پاڵپشتیکردنی پلانەکانی بەڕێوەبردنی ژینگەیی بەردەوام و پاراستنی ئاسایشی خۆراک لە پارێزگاکەدا.
##plugins.generic.usageStats.downloads##
سەرچاوەکان
Ali, Mohammed (2018). Agricultural Geography in Iraq: Natural Characteristics and Soil. Baghdad: Dar Al-Ulum.
Ali, Mohammed Karim (2019). The Impact of Climate Change and Human Activity on Vegetation Cover in Erbil Governorate. Master's thesis, Salahaddin University, Erbil.
Ali Raed (2022). Problems of Salinity and Poor Irrigation Management in Iraq. Dar Al-Jughrafia Al-Haditha.
Al-Samarrai, Mu'ayyad Abdullah (2021). Environmental Degradation and Its Impact on Sustainable Development. Baghdad: Dar Al-Kutub Al-Ilmiyya.
Bureau of Meteorology and Seismic Monitoring (2025). Ministry of Transport and Communications. Unpublished data.
Central Statistical Organization – General Authority for Statistics and Geographic Information Systems. Statistical Abstract of Iraq – Area of Iraq.
Environmental Studies Center, University of Erbil (2021). Biological Assessment of Soil in Erbil Governorate and the Impact of Climatic Changes on Biological Activity. Erbil.
Fadhil, Abdullah (2020). Soil and Agriculture in the Kurdistan Region of Iraq. Journal of Agricultural Sciences, No. 12.
Fadhil, Abdullah (2021). Types of Agricultural Soils in Erbil. Journal of Agricultural Sciences, No. 14.
General Authority for Meteorology and Seismic Monitoring – Ministry of Transport and Communications (2020). Unpublished Environmental Data. Baghdad.
Hassan, Abdul-Hamid Mohammed (2018). Concepts in General Geography. Amman: Dar Al-Yazouri Al-Ilmiyya.
Hussein, Suad Ahmed (2017). Vegetation Cover and Its Relationship to Desertification and Agricultural Sustainability in Erbil Governorate. PhD dissertation, University of Mosul, Mosul.
Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) (2019). Special Report on Climate Change and Land. Available at: IPCC Special Report on Climate Change and Land
Jassim, Saif Al-Din Mohammed, & Badri, Jamal Abdullah (2020). Regional Geology of Iraq. Baghdad: Iraqi Geological Survey.
Khalil, Abdul-Rahman (2018). The Impact of Human Activities on Land Degradation and Desertification in the Kurdistan Region of Iraq. Master's thesis, Salahaddin University, Erbil.
Ministry of Agriculture and Water Resources – Kurdistan Region (2020). Technical Reports on Soil Surveys and Soil Properties in Erbil Governorate. Erbil.
Ministry of Agriculture and Water Resources – Kurdistan Region (2025). Environmental Assessment of Vegetation Cover in Erbil Governorate and Its Impact on Soil Properties. Erbil.
Mustafa, Ali (2019). Sustainable Agriculture and Natural Resource Management in Iraq. Baghdad: Dar Al-Ulum Publishing.
Rashid, Hassan (2019). Analysis of Soil Properties in Erbil Governorate. Regional Center for Environmental and Development Studies.
Salim, Mohammed (2021). Factors Affecting the Productivity of Agricultural Lands in Northern Iraq. Journal of Environmental and Development Research.
Sami, Kamal (2020). The Impact of Rock Depth on the Productivity of Agricultural Lands in the Kurdistan Region of Iraq. Master's thesis, University of Erbil.
United Nations Economic and Social Commission for Western Asia (ESCWA) (2020). Desertification and Land Management in the Arab Region. Beirut: United Nations.
United Nations Environment Programme (UNEP) (2019). Global Environment Outlook (GEO-6): Our Shared Future Depends on Our Shared Planet. Nairobi: United Nations.
University of Erbil, Environmental Studies Center (2021). Biological Assessment of Soil in Erbil Governorate and the Impact of Climatic Changes on Biological Activity. Erbil.
Yousif, Salah Al-Din (2017). Principles of Spatial Analysis in Geography. University of Baghdad, College of Arts, Department of Geography.
Climatic Water Balance at the Stations of Erbil and Anbar Governorates in Iraq for the Period 1981–2010 (2019). Lark Journal of Philosophy, Linguistics and Social Sciences, Issue 34, Vol. 1.
Journal of Earth Sciences (2018). Physical and Chemical Properties of Soil in Erbil Governorate and the Impact of Climatic and Geological Factors. Baghdad.
General Authority for Meteorology and Seismic Monitoring – Ministry of Transport and Communications (2025). Unpublished Data. Baghdad.
##submission.downloads##
بڵاو کرایەوە
چۆنییەتی بەکارهێنانی سەرچاوە
ژمارە
بەش
##submission.license##
##submission.copyrightStatement##
##submission.license.cc.by-nc-nd4.footer##
